Jak rozpoznać choroby ogórków? Zdjęcia i opisy objawów

Nie wiesz, jak odróżnić plamy, naloty, zgnilizny i deformacje wywoływane przez choroby ogórków? Zdjęcia oraz opisy charakterystycznych objawów pomogą Ci szybko rozpoznać problem i sprawdzić, czy roślinę zaatakował grzyb, bakteria, wirus czy szkodnik. Zobacz, na co zwrócić uwagę i jak trafnie ocenić stan ogórków!

Choroby ogórków – zdjęcia zmian i opisy objawów

Nie zawsze łatwo rozpoznać choroby ogórków. Zdjęcia charakterystycznych zmian pomogą Ci odróżnić infekcje grzybowe, bakteryjne i wirusowe oraz szybko dopasować właściwy sposób działania. Przy każdym przykładzie zwróć uwagę nie tylko na wygląd plam, ale też na miejsce ich występowania i spodnią stronę liścia.

Porada eksperta – Sandry Witkowskiej

Oceń rozmieszczenie objawów w całej uprawie

Nie oglądaj wyłącznie pojedynczego liścia. Sprawdź, czy zmiany występują losowo, tworzą skupiska, obejmują cały rząd czy pojawiają się tylko przy wejściu do tunelu, zraszaczu lub w podmokłym fragmencie grządki. Taki układ może podpowiedzieć, czy masz do czynienia z rozprzestrzeniającą się chorobą, szkodnikiem czy problemem wynikającym z warunków uprawy. Sam wzór nie przesądza jednak o diagnozie – potraktuj go jako ważną wskazówkę.

1. Mączniak rzekomy ogórka

Mączniaka rzekomego rozpoznasz po kanciastych, jasnozielonych lub żółtych plamach ograniczonych nerwami liścia. Na spodniej stronie blaszki może pojawić się szary, brunatny albo fioletowawy nalot – najlepiej widoczny rano lub przy dużej wilgotności. Z czasem przebarwienia ciemnieją, łączą się, a porażone liście brązowieją i szybko zasychają.

Choroba rozwija się szczególnie intensywnie podczas wilgotnej pogody, przy częstym moczeniu liści i słabym przewiewie. Może w krótkim czasie objąć znaczną część rośliny, osłabiając jej wzrost i ograniczając plonowanie.

Po zauważeniu objawów usuń najmocniej porażone liście i wynieś je poza uprawę. Podlewaj ogórki wyłącznie przy ziemi, przerzedź zbyt gęste pędy i regularnie wietrz tunel. Jeśli infekcja nadal postępuje, zastosuj środek zarejestrowany do zwalczania mączniaka rzekomego w uprawie ogórka – zawsze zgodnie z aktualną etykietą, dawkowaniem i okresem karencji.

2. Mączniak prawdziwy ogórka

Mączniak prawdziwy tworzy na liściach charakterystyczny biały, mączysty nalot, który wygląda jak rozsypana mąka. Początkowo pojawia się w postaci niewielkich plamek, najczęściej na starszych liściach. Z czasem obejmuje większą część blaszki, może wystąpić również na ogonkach i pędach, a porażone liście żółkną, brązowieją i przedwcześnie zasychają.

W przeciwieństwie do mączniaka rzekomego nalot rozwija się głównie na górnej stronie liścia, a plamy nie mają kanciastego kształtu. Chorobie sprzyjają gęste nasadzenia, słaby przewiew oraz nadmierne nawożenie azotem.

Po zauważeniu pierwszych zmian usuń mocno porażone liście, przerzedź pędy i zadbaj o swobodną cyrkulację powietrza. Przy postępującej infekcji zastosuj preparat zarejestrowany do zwalczania mączniaka prawdziwego w uprawie ogórka. Przed opryskiem sprawdź aktualną etykietę, zakres zastosowania i okres karencji.

3. Alternarioza ogórka

Alternarioza powoduje niewielkie, jasnobrązowe plamy, które najczęściej pojawiają się na starszych liściach. Z czasem zmiany ciemnieją i powiększają się, a w ich środku tworzą się koncentryczne pierścienie przypominające tarczę. Wokół plam może być widoczna żółta obwódka. Przy silnym porażeniu zmiany łączą się, a liście zasychają i opadają.

Rozwojowi choroby sprzyjają ciepła, wilgotna pogoda oraz długo mokre liście. Grzyb może przetrwać na chorych resztkach roślinnych, dlatego po zakończeniu uprawy dokładnie oczyść stanowisko.

Po zauważeniu objawów usuń najmocniej porażone liście, ogranicz podlewanie z góry i popraw przewiew między ogórkami. W kolejnych sezonach zachowaj przynajmniej dwuletnią przerwę w uprawie roślin dyniowatych na tym samym stanowisku. Jeśli plam przybywa, zastosuj fungicyd z aktualną rejestracją do ochrony ogórka przed alternariozą, ściśle według etykiety.

4. Antraknoza ogórka

Antraknoza powoduje na liściach nieregularne, żółtawe lub brunatne plamy, często otoczone jaśniejszą obwódką. Ich środek stopniowo wysycha, pęka i może wypadać, przez co blaszka wygląda jak podziurawiona. Na łodygach tworzą się wydłużone, ciemne zmiany, a na owocach – okrągłe, wyraźnie zapadnięte plamy. Przy dużej wilgotności może być na nich widoczna łososiowa wydzielina zarodnikowa.

Chorobie sprzyjają wilgotne warunki i długo mokre liście. Patogen może pozostawać na porażonych resztkach roślinnych oraz rozprzestrzeniać się z materiałem siewnym, dlatego nie zostawiaj chorych części na grządce.

Po zauważeniu objawów usuń porażone liście i owoce, podlewaj ogórki przy podłożu oraz popraw przewiew. Mocno zainfekowane rośliny usuń w całości. Przy rozwijającej się chorobie zastosuj fungicyd mający aktualną rejestrację do zwalczania antraknozy w uprawie ogórka, przestrzegając etykiety i okresu karencji.

5. Bakteryjna kanciasta plamistość liści

Chorobę rozpoznasz po niewielkich, wodnistych plamach ograniczonych nerwami. Z czasem zmiany stają się żółte lub brunatne, a ich środek zasycha i wypada, pozostawiając nieregularne dziury. Przy dużej wilgotności pod liściem mogą pojawić się lepkie, jasne krople wydzieliny bakteryjnej. Plamy występują również na owocach – są drobne, okrągłe i lekko zagłębione.

Infekcji sprzyjają ciepło, wysoka wilgotność i częste moczenie roślin. Bakterie łatwo przenoszą się wraz z rozpryskującą się wodą, na dłoniach oraz narzędziach używanych do pielęgnacji.

Usuń porażone liście i owoce, podlewaj ogórki bezpośrednio przy podłożu oraz unikaj dotykania roślin, gdy są mokre. Po pracy zdezynfekuj narzędzia. Preparaty miedziowe zastosowane na początku infekcji mogą spowolnić jej rozwój, ale przy silnym porażeniu oprysk zwykle nie będzie skuteczny.

6. Wirus mozaiki ogórka (CMV)

Wirus mozaiki ogórka powoduje nieregularne, jasno- i ciemnozielone przebarwienia przypominające mozaikę. Młode liście stają się pomarszczone, pofałdowane lub zwężone, a cała roślina może rosnąć wolniej. Owoce bywają drobne, zdeformowane i pokryte plamami albo pierścieniami.

Objawy mogą przypominać inne choroby wirusowe, niedobory lub uszkodzenia herbicydowe, dlatego na podstawie samego wyglądu nie zawsze da się potwierdzić CMV. Wirus jest przenoszony przede wszystkim przez mszyce, a także wraz z sokiem porażonych roślin.

CMV nie da się wyleczyć opryskiem. Porażoną roślinę usuń wraz z korzeniami, wynieś poza uprawę i zdezynfekuj używane narzędzia. Kontroluj też mszyce, usuwaj chwasty mogące być źródłem infekcji i wybieraj odmiany o podwyższonej odporności, jeśli są dostępne.

7. Wirus zielonej mozaiki ogórka (CGMMV)

CGMMV powoduje jasno- i ciemnozielone, nieregularne przebarwienia tworzące mozaikę. Na młodych liściach mogą pojawić się także pęcherzykowate wypukłości, marszczenie oraz deformacje. Porażone rośliny często rosną wolniej, a ich pędy pozostają krótsze i wyraźnie osłabione.

Objawy na owocach nie zawsze są widoczne. U części odmian ogórki mogą jednak stać się zniekształcone, nierównomiernie wybarwione lub pokryte plamami. Sam wygląd rośliny nie wystarcza do pewnego odróżnienia CGMMV od innych wirusów – potwierdzenie wymaga badania laboratoryjnego.

Na wirusa nie ma skutecznego oprysku. Usuń podejrzaną roślinę wraz z korzeniami, nie przenoś jej między stanowiskami i dokładnie zdezynfekuj dłonie, noże, sekatory, podpory oraz pojemniki. CGMMV łatwo rozprzestrzenia się mechanicznie z sokiem roślinnym i może być zawleczony z zakażonym materiałem siewnym, dlatego do kolejnych upraw wybieraj nasiona ze sprawdzonego źródła.

8. Zgorzel siewek

Zgorzel siewek atakuje ogórki na etapie kiełkowania i tuż po wschodach. Nasiona mogą gnić jeszcze w podłożu, natomiast młode rośliny mają wodnistą, ciemniejącą i wyraźnie przewężoną łodyżkę tuż przy ziemi. Siewka szybko więdnie, przewraca się i zamiera. Niekiedy na podłożu lub pędzie widać delikatny, biały nalot przypominający watę.

Problem wywołują różne patogeny glebowe, m.in. z rodzaju Pythium, Rhizoctonia i Fusarium. Ich rozwojowi sprzyjają nadmiernie mokre, chłodne podłoże, słaby odpływ wody, zbyt gęsty siew oraz używanie zabrudzonych doniczek i wielorazowych tac.

Porażonych siewek zwykle nie da się uratować – usuń je wraz z otaczającą ziemią. Ogranicz podlewanie, popraw przewiew i pozwól wierzchniej warstwie podłoża lekko przeschnąć. Przy kolejnych wysiewach korzystaj z czystych pojemników, świeżego podłoża i nie dopuszczaj do długotrwałego zalegania wody.

9. Fuzaryjne więdnięcie ogórka

Pierwszym objawem jest zwykle więdnięcie rośliny podczas najcieplejszej części dnia. Początkowo ogórek może odzyskiwać jędrność wieczorem, jednak z czasem liście – najpierw starsze – żółkną, a całe pędy trwale opadają. Po przecięciu dolnej części łodygi widoczne bywa brunatne przebarwienie wiązek przewodzących.

Chorobę wywołuje patogen glebowy, który blokuje transport wody w roślinie. Porażonego ogórka najczęściej nie da się uratować – usuń go razem z korzeniami i nie wrzucaj do kompostu. Zadbaj też o odpływ nadmiaru wody, stosuj płodozmian i w kolejnych sezonach wybieraj odmiany o podwyższonej odporności.

10. Czarna zgnilizna korzeni

Czarna zgnilizna korzeni początkowo rozwija się pod ziemią, dlatego łatwo ją przeoczyć. Roślina rośnie wolniej, więdnie mimo wilgotnego podłoża, a jej dolne liście żółkną i stopniowo zamierają. Po odsłonięciu systemu korzeniowego zauważysz szarobrązowe lub czarne, lekko zapadnięte plamy, które z czasem obejmują całe korzenie.

Chorobę wywołuje glebowy patogen Diaporthe sclerotioides, znany także jako Phomopsis sclerotioides. Może on przez kilka lat przetrwać w podłożu, nawet gdy nie rosną w nim ogórki ani inne rośliny dyniowate.

Silnie porażonego ogórka usuń razem z całą bryłą korzeniową i nie wrzucaj go do kompostu. Wymień zakażone podłoże, oczyść pojemniki i narzędzia, a w kolejnych sezonach unikaj sadzenia dyniowatych w tym samym miejscu. W uprawie pod osłonami ważne są również dezynfekcja stanowiska, dobry drenaż oraz używanie zdrowych sadzonek.

11. Rizoktonioza ogórka

Rizoktonioza, wywoływana najczęściej przez grzyb Rhizoctonia solani, może atakować zarówno siewki, jak i starsze ogórki. Przy podstawie łodygi powstają suche, brunatne lub rdzawobrązowe plamy. Tkanka stopniowo zapada się i przewęża, natomiast korzenie ciemnieją oraz zamierają. Roślina słabiej rośnie, żółknie, więdnie, a przy silnym porażeniu przewraca się lub całkowicie obumiera.

W odróżnieniu od mokrych zgnilizn zmiany wywołane przez rizoktoniozę są zazwyczaj dość suche. Chorobie sprzyjają zakażone podłoże, nadmierne zagęszczenie roślin, uszkodzenia szyjki korzeniowej oraz nieprawidłowe warunki wilgotnościowe.

Porażone siewki i mocno osłabione rośliny usuń wraz z bryłą korzeniową. Popraw drenaż, unikaj zalewania podstawy pędów i używaj czystego podłoża oraz zdezynfekowanych pojemników. W kolejnych sezonach stosuj płodozmian, a przy większym zagrożeniu sięgnij po preparat aktualnie zarejestrowany do ochrony ogórków przed chorobami odglebowymi.

12. Gumoza ogórka

Gumoza ogórka powoduje brunatne, nieregularne plamy na liściach, często zaczynające się przy ich brzegach. Zmiany mogą mieć żółtą obwódkę, a starsze miejsca stają się suche i popękane. Na łodygach oraz ogonkach pojawiają się wodniste, jasnobrązowe uszkodzenia, z których wypływają charakterystyczne bursztynowe lub rdzawobrązowe krople lepkiej wydzieliny. W porażonej tkance możesz też dostrzec drobne, czarne punkciki.

Choroba rozwija się szczególnie szybko przy wysokiej wilgotności i długo mokrych liściach. Patogen może przetrwać na resztkach roślinnych, a następnie rozprzestrzeniać się wraz z rozpryskującą się wodą. Infekcjom sprzyjają również uszkodzenia pędów powstałe podczas pielęgnacji lub żerowania szkodników.

Usuń porażone liście, pędy i owoce, podlewaj ogórki wyłącznie przy podłożu oraz zadbaj o dobry przewiew. Po zakończeniu sezonu dokładnie oczyść stanowisko, a roślin dyniowatych nie sadź w tym samym miejscu przez co najmniej dwa lata. Przy rozwijającej się infekcji zastosuj fungicyd aktualnie zarejestrowany do ochrony ogórków przed gumozą – zgodnie z etykietą i okresem karencji.

13. Zgnilizna twardzikowa

Zgnilizna twardzikowa wywołuje początkowo wodniste, miękkie plamy na łodygach, ogonkach liściowych lub owocach. Przy wysokiej wilgotności porażone miejsca pokrywają się obfitym, białym nalotem przypominającym watę. Najbardziej charakterystycznym objawem są twarde, czarne grudki – sklerocja – powstające na powierzchni lub wewnątrz obumarłych tkanek. Roślina stopniowo więdnie, a jej pędy bledną i zasychają.

Silnie porażony ogórek usuń wraz z korzeniami i otaczającym podłożem. Chorych części nie wrzucaj do kompostu, ponieważ sklerocja mogą długo pozostawać w glebie. Ogranicz wilgotność, regularnie wietrz tunel, podlewaj wyłącznie przy ziemi i dezynfekuj narzędzia. Przy pierwszych objawach możesz zastosować fungicyd aktualnie zarejestrowany do zwalczania zgnilizny twardzikowej w uprawie ogórka – zawsze zgodnie z etykietą oraz okresem karencji.

14. Szara pleśń

Szara pleśń, wywoływana przez Botrytis cinerea, tworzy początkowo wodniste, jasnobrązowe plamy na liściach, kwiatach, pędach lub owocach. Przy wysokiej wilgotności porażone miejsca szybko pokrywają się charakterystycznym, puszystym, szarym nalotem. Owoce miękną i gniją, natomiast zmiany na łodydze mogą prowadzić do więdnięcia części rośliny znajdującej się powyżej uszkodzenia.

Choroba najłatwiej rozwija się na uszkodzonych, starzejących się lub obumarłych tkankach. Sprzyjają jej duża wilgotność, skraplanie się wody, słaba cyrkulacja powietrza oraz pozostawianie przekwitłych kwiatów i chorych resztek między roślinami.

Usuń porażone owoce, liście i fragmenty pędów, a odpady od razu wynieś poza tunel. Regularnie wietrz uprawę, podlewaj ogórki przy ziemi i unikaj ranienia roślin podczas pielęgnacji. Jeśli choroba nadal się rozprzestrzenia, zastosuj fungicyd aktualnie zarejestrowany do zwalczania szarej pleśni w uprawie ogórka – zgodnie z etykietą i okresem karencji.

Porada eksperta – Sandry Witkowskiej

Zachowaj próbkę przed wykonaniem oprysku

Jeśli nie masz pewności, co zaatakowało ogórki, odetnij liść pokazujący granicę między zdrową a zmienioną tkanką. Zachowaj też kilka części rośliny z objawami na różnych etapach i wykonaj zdjęcia całego okazu, spodniej strony liści oraz miejsca uprawy. Nie stosuj wcześniej przypadkowego oprysku – środek może zmienić wygląd zmian i utrudnić późniejsze rozpoznanie patogenu. Całkowicie zaschnięte liście są mniej przydatne diagnostycznie niż fragmenty z pierwszymi, aktywnymi objawami.

Najczęstsze szkodniki ogórków i powodowane przez nie objawy

Nie wszystkie przebarwienia, deformacje i zahamowanie wzrostu wywołują choroby. Podobne objawy mogą powodować szkodniki wysysające soki lub uszkadzające tkanki liści. Aby je rozpoznać, dokładnie oglądaj przede wszystkim spodnią stronę blaszek i młode przyrosty.

1. Mszyca kruszynowo-ogórkowa

Mszyca kruszynowo-ogórkowa tworzy liczne kolonie na spodniej stronie liści, młodych pędach i ogonkach. Drobne owady mogą mieć barwę od żółtozielonej po ciemnozieloną, niemal czarną. Występują zarówno formy bezskrzydłe, jak i uskrzydlone.

Podczas żerowania mszyce wysysają soki, przez co liście żółkną, zwijają się i deformują, a wzrost rośliny słabnie. Na powierzchni może pojawić się lepka spadź, na której z czasem rozwija się ciemny nalot grzybów sadzakowych. Mszyce mogą również przenosić wirusy wywołujące mozaikowe przebarwienia ogórków.

Przy niewielkiej kolonii usuń najmocniej opanowane liście lub spłucz szkodniki łagodnym strumieniem wody. Kontroluj też sąsiednie rośliny i ogranicz obecność chwastów. Jeśli mszyc szybko przybywa, zastosuj preparat dopuszczony do ich zwalczania w uprawie ogórka – dokładnie opryskaj spodnią stronę liści i przestrzegaj informacji z aktualnej etykiety.

2. Mączlik szklarniowy

Mączlik szklarniowy to drobny, biały owad przypominający miniaturową ćmę. Dorosłe osobniki zrywają się do lotu po poruszeniu rośliną, natomiast jaja i nieruchome, owalne larwy znajdziesz głównie na spodniej stronie młodszych liści.

Szkodniki wysysają soki, przez co blaszki stopniowo bledną, żółkną i mogą się zwijać. Na liściach pojawia się także lepka spadź, a później czarny nalot grzybów sadzakowych, który ogranicza fotosyntezę i dodatkowo osłabia ogórki.

Po zauważeniu pierwszych osobników zawieś żółte tablice lepowe, usuń najmocniej zasiedlone liście i regularnie kontroluj spód pozostałych. Niewielką kolonię możesz ograniczyć, spłukując jaja oraz larwy wodą. Przy większym nasileniu zastosuj preparat na mączliki dopuszczony do stosowania w uprawie ogórka, np. na bazie mydła owadobójczego lub oleju ogrodniczego – dokładnie pokrywając spodnią stronę liści i przestrzegając aktualnej etykiety.

3. Wciornastki

Wciornastki to bardzo drobne, smukłe owady, które ukrywają się na spodniej stronie liści, w młodych przyrostach oraz kwiatach. Ich żerowanie pozostawia srebrzyste smugi, jasne plamki i drobne czarne punkciki będące odchodami szkodników. Młode liście mogą się marszczyć i deformować, natomiast na owocach pojawiają się korkowate blizny.

Aby potwierdzić obecność wciornastków, potrząśnij kwiatem lub liściem nad białą kartką. Drobne, podłużne owady staną się wtedy łatwiejsze do zauważenia. Do monitorowania ich liczebności możesz wykorzystać niebieskie albo żółte tablice lepowe.

Usuń najmocniej porażone liście, kwiaty i chwasty rosnące w pobliżu ogórków. W uprawie pod osłonami sprawdzą się również organizmy pożyteczne, m.in. drapieżne roztocza lub dziubałeczki. Przy licznej kolonii zastosuj środek aktualnie zarejestrowany do zwalczania wciornastków w uprawie ogórka, dokładnie pokrywając także spód liści. Zabieg może wymagać powtórzenia zgodnie z etykietą, ponieważ część stadiów szkodnika pozostaje ukryta w tkankach roślin.

4. Miniarki

Miniarki to niewielkie muchówki, których larwy żerują wewnątrz liści. Pozostawiają po sobie jasne, kręte korytarze przypominające nieregularne linie. Początkowo są one białawe, z czasem brązowieją i zasychają. Przy silnym porażeniu liście tracą dużą część zielonej powierzchni, przedwcześnie opadają, a owoce stają się bardziej narażone na oparzenia słoneczne.

W środku korytarza możesz niekiedy zauważyć drobną, żółtawą larwę lub ciemne odchody. Dorosłe miniarki są małymi, żółto-czarnymi muchówkami, jednak znacznie łatwiej rozpoznać szkodnika po charakterystycznych tunelach niż po samych owadach.

Przy niewielkim porażeniu usuń i zniszcz liście z minami, zanim larwy zakończą rozwój. Kontroluj też chwasty i zawieś żółte tablice lepowe, aby obserwować dorosłe osobniki. Nie stosuj od razu preparatów o szerokim działaniu – mogą niszczyć naturalnych wrogów miniarki. Przy licznej kolonii wybierz środek aktualnie dopuszczony do ochrony ogórka przed miniarkami i zastosuj go, zanim larwy wnikną głęboko w tkankę liścia.

5. Przędziorek chmielowiec

Przędziorek chmielowiec to niemal niewidoczny gołym okiem roztocz, który żeruje głównie na spodniej stronie liści. Początkowo pozostawia liczne, jasne punkciki. Z czasem blaszki stają się marmurkowe, żółkną lub brązowieją, a przy licznej kolonii pokrywają się delikatną pajęczynką i zasychają. Szkodnik rozwija się szczególnie szybko podczas ciepłej i suchej pogody.

Aby potwierdzić jego obecność, obejrzyj spód liścia przez lupę albo potrząśnij nim nad białą kartką. Drobne, poruszające się punkty wskazują na przędziorki.

Usuń najmocniej opanowane liście, dbaj o regularne podlewanie i ogranicz przesuszenie roślin. Niewielką kolonię możesz spłukać wodą, dokładnie kierując strumień pod liście. Przy silnym porażeniu zastosuj mydło owadobójcze, olej ogrodniczy lub preparat roztoczobójczy dopuszczony do stosowania na ogórkach. Oprysk wykonaj bardzo dokładnie, ponieważ środki kontaktowe działają wyłącznie na pokryte nimi szkodniki.

Podsumowanie

Plamy, naloty, więdnięcie, zniekształcenia i zamieranie pędów mogą wskazywać na różne choroby ogórków. Zdjęcia charakterystycznych zmian pomagają wstępnie odróżnić infekcje grzybowe, bakteryjne i wirusowe od objawów powodowanych przez szkodniki.

Podczas diagnozy obejrzyj nie tylko górną, ale też spodnią stronę liści, podstawę łodygi, korzenie oraz owoce. Zwróć uwagę na kolor i kształt plam, rodzaj nalotu, obecność pajęczynki, lepkiej spadzi, owadów czy charakterystycznych korytarzy w blaszkach.

Po rozpoznaniu problemu usuń najmocniej porażone części, popraw przewiew i sposób podlewania, a następnie dopasuj środek do konkretnej choroby lub szkodnika. Pamiętaj jednak, że infekcji wirusowych nie da się wyleczyć opryskiem. W takim przypadku porażoną roślinę najlepiej usunąć, aby ochronić pozostałe ogórki.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Bibliografia

1. https://www.agrofakty.pl/najczestsze-choroby-ogorkow-gruntowych-zdjecia-i-opisy/
2. https://www.warzywapolowe.pl/najwazniejsze-choroby-ogorka-gruntowego-i-mozliwosci-zwalczania/
3. https://www.target.com.pl/porady-i-inspiracje/poradniki/skuteczna-ochrona-roslin/choroby-i-szkodniki-ogorkow—objawy-i-zwalczanie/
4. https://www.swiatkwiatow.pl/poradnik-ogrodniczy/choroby-ogorkow-id870,g1.html
5. https://wpolu.pl/porada/76-najczestsze-choroby-i-szkodniki-w-uprawie-ogorkow
6. https://agrosmartlab.pl/blog/10-najczestszych-chorob-ogorka-w-uprawie-szklarniowej-i-gruntowej/